Magazine | Traumasensitief lesgeven helpt!

Traumasensitief lesgeven helpt!

Rijk wordt ze er niet van; een boek schrijven kost anno 2016 meer dan het oplevert, althans uitgedrukt in euro’s. Maar het boek Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen móést er gewoon een keer komen, geen houden aan. Leony Coppens wilde per se haar kennis en ervaring op het gebied van omgaan met getraumatiseerde kinderen opschrijven. Er een praktisch boek van maken voor het onderwijs, zodat de kinderen die het betreft, beter gezien en geholpen kunnen worden.

Ze deed dat overigens niet in haar eentje, maar samen met Marthe Schneijderberg en Carina van Kregten. Het drietal leverde er bovendien een training bij en een tweedaagse workshop voor professionals, die deze training op hun beurt weer aan schoolteams en leerkrachten willen geven.

Begin dit jaar, rond het verschijnen van het boek, ging de aandacht vooral uit naar de vluchtelingenkinderen die nu massaal in de Nederlandse schoolbanken aanschuiven. Het boek leek daar speciaal voor gemaakt. Dat was niet zo. Deze vluchtelingenkinderen hebben hoogstwaarschijnlijk tijdens hun vlucht afschuwelijke dingen meegemaakt, aldus Coppens, maar dat wil niet per definitie zeggen dat ze getraumatiseerd zijn. Adoptiekinderen zijn dat doorgaans wel: “De eerste maanden en jaren in het leven van een kind zijn cruciaal voor de ontwikkeling van de hersenen. Wanneer een kind in die periode onvoldoende is gesteund door ouders of verzorgers, bijvoorbeeld door verblijf in een tehuis, kan dit vergaande negatieve gevolgen hebben. Wanneer een kind in die fase chronische stress ervaart, zal dat er later vast en zeker uitkomen.”

Toch is het boek niet speciaal geschreven voor adoptiekinderen. Het gaat om trauma en onderwijs: Hoe kun je als leraar de signalen van getraumatiseerde kinderen herkennen? Wat zijn manieren om ermee om te gaan? Wat voor praktische oplossingen zijn er? Het boek biedt leraren en andere onderwijsprofessionals de kennis en handvatten om de negatieve spiraal te doorbreken, zodat getraumatiseerde kinderen zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Problemen door chronische traumatisering

Wat de gevolgen van trauma zijn, laat Coppens zien aan de hand van veel verschillende voorbeelden. Ze putte daarvoor uit ruim 25 jaar ervaring als klinisch psycholoog, cognitief gedragstherapeut en EMDR-practitioner. Ze werkte jarenlang bij verschillende organisaties en instellingen, waaronder de laatste jaren bij Intermetzo Zonnehuizen in Den Haag, en is tegenwoordig als zelfstandige actief, onder meer voor supervisie. De uiteenlopende problemen die ze bij kinderen en gezinnen tegenkwam, zijn vaak heftig en niet eenvoudig op te lossen, zoals huiselijk geweld, verslavingsproblematiek en verwaarlozing. Coppens: “Op een gegeven moment werd me duidelijk dat veel problemen samenhangen met chronische traumatisering. Toen ben ik me daarin gaan specialiseren. Ik heb me verdiept in diagnostiek en behandeling van traumagerelateerde problematiek bij kinderen, waaronder dissociatie en hechtingsproblematiek.”

Ook Carina van Kregten en Marthe Schneijderberg hebben ruime ervaring in het werken met getraumatiseerde kinderen, zowel thuis, op school als ook in individuele behandelingen en (ouder)begeleidingen. In Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen hebben de drie hun kennis over de impact van chronische traumatisering op de ontwikkeling van kinderen gecombineerd. Het boek biedt volgens hen leerkrachten, intern begeleiders en schoolmaatschappelijk werkers onmisbare praktische kennis en vaardigheden om goed om te kunnen gaan met het vaak moeilijk te begrijpen gedrag van getraumatiseerde leerlingen waar ze op school in toenemende mate mee te maken hebben.

Gevoel van veiligheid vergroten

Het eerste deel van het boek beschrijft wat trauma is, hoe trauma de ontwikkeling van de hersenen negatief beïnvloedt en wat de gevolgen daarvan zijn voor het functioneren op school en de mogelijkheden om te leren. In het tweede deel wordt aangegeven hoe de theorie in de praktijk is toe te passen door traumasensitief les te geven. Traumasensitief lesgeven stimuleert de gezonde ontwikkeling, verbetert de schoolprestaties van getraumatiseerde kinderen en het klimaat in de klas voor alle kinderen en leidt tot meer tevredenheid bij leraren. Het vergroten van het gevoel van veiligheid en de veerkracht van getraumatiseerde kinderen staan hierin centraal.

boek_coppensUit het boek: “Door uiteenlopende omstandigheden kunnen kinderen op jonge leeftijd chronische stress ervaren. De gevolgen van deze vroegkinderlijke chronische traumatisering zijn over het algemeen ernstig en vergaand doordat het de ontwikkeling van de hersenen negatief beïnvloedt. Kinderen hebben hierdoor onder meer moeite met leren, met het reguleren van hun emoties en gedrag en met vertrouwen op zichzelf en in de ander. Sommige kinderen zijn onrustig en kunnen zich niet concentreren omdat ze voortdurend alert zijn op gevaar. Andere kinderen maken zich juist zo onopvallend mogelijk omdat dat hun overlevingskansen heeft vergroot. Er zijn ook kinderen die door een schijnbaar kleine of voor anderen onbegrijpelijke aanleiding agressief reageren omdat hun hersenen nog in de vechtstand staan. Voor leerkrachten is dit gedrag vaak moeilijk te begrijpen.” [kopje]Leerkrachten moet letten op hun gezondheid

Trauma heeft invloed op alle mensen rondom het kind: ouders, hulpverleners en ook leerkrachten. Getraumatiseerde kinderen kunnen herstellen in de interactie met volwassenen die veilig en voorspelbaar zijn, maar dat vraagt inspanning van leerkrachten. Coppens: “Zij houden het alleen vol als zij gezond en uitgerust zijn. Aan het boek is een training gekoppeld. Daarbij gaan we ook in op mogelijke negatieve effecten op de gezondheid die optreden bij leerkrachten die lesgeven aan getraumatiseerde kinderen. Aan bod komen daarom ook zaken als secundaire traumatische stress, burn-out en uitputting. Er worden manieren aangereikt om dit te herkennen en zo veel mogelijk te voorkomen. De leerkracht is daarin zelf een belangrijke schakel, maar ook leidinggevenden, directeuren, bestuurders en anderen kunnen een bijdrage leveren aan een gezonde en veilige werkomgeving. Werken met getraumatiseerde kinderen vraagt om een lange adem en om voortdurend uitrusten en herstellen. Maar het is zeker de moeite waard: traumasensitief lesgeven helpt.”

Tekst: Angela Jans

Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen
Een praktisch handboek voor het basisonderwijs
Leony Coppens, Marthe Schneijderberg en Carina van Kregten

ISBN: 9789088505621