Magazine | Is adoptie ingewikkelder geworden?

Is adoptie ingewikkelder geworden?

Tekst Angela Jans

Thema’s als gehechtheid en identiteit spelen al tientallen jaren bij adoptie. Zijn de problemen rond adoptiekinderen anno 2018 groter dan bijvoorbeeld in de jaren negentig? ‘Het lijkt soms wel of adoptiekinderen tegenwoordig ingewikkelder gedrag vertonen dan vroeger’, zegt Meike Melenhorst, voorlichter en VIB-G’er bij Stichting Adoptievoorzieningen. ‘Maar kan het ook zijn dat we er anders tegenaan kijken?’

Zelf kan Meike inmiddels ook al weer een tijdje terugkijken in haar werk. Ze is nu zo’n zeventien jaar in dienst bij Stichting Adoptievoorzieningen. Momenteel geeft ze de voor aspirant-adoptieouders verplichte voorlichtingsbijeenkomsten en daarnaast is ze actief als video-interactiebegeleider gehechtheid (VIB-G’er.) Daarvoor heeft ze zeven jaar de adoptiebemiddeling voor Colombiaanse kinderen gedaan.

Achtergronden van kinderen uit Colombia toen zijn misschien wel vergelijkbaar met kinderen uit Hongarije nu, vergelijkt Meike. In beide gevallen gaat het vaak om uithuisplaatsingen. Ze denkt dat het gedeeltelijk ook een kwestie is van terminologie, van woordgebruik. “Vroeger hadden we het meer over gehechtheid. De laatste jaren is ‘trauma’ een belangrijk woord geworden. Dat was er natuurlijk altijd al. Maar het sijpelt nu nadrukkelijker door in ons werk. Trauma wordt meer gezien als iets wat je kan overkomen. Zo kan een auto-ongeluk traumatisch zijn, toch kun je daarnaast veilig gehecht zijn.”

Benoemen is niet meer genoeg

“Maar een diep gevoel van machteloosheid dat ontstaat als je als kind te weinig zorg kreeg, je te vondeling bent gelegd, aan je lot werd overgelaten, je het gevoel had in levensgevaar te zijn, dat is ook een trauma. Daardoor ontwikkel je als kind geen gevoel dat iets opgelost kan worden en vind je in eerste instantie zelf ook geen oplossingen voor angst en spanning”, zegt Meike.

De laatste tien, vijftien jaar, is de insteek vooral gericht op herstelmogelijkheden. Die zijn er. De bouwstenen van gehechtheid, van Truus Bakker, geven duidelijk aan dat de basisveiligheid, de onderste bouwsteen, de belangrijkste is. Die moet stevig worden, daarvoor moeten ouders het kind in de relaxstand zien te krijgen. Een kind moet leren zijn stressthermostaat af te stellen. Meike: “Dat kun je niet alleen, daar heb je afgestemde volwassenen voor nodig. De hele dag door alles benoemen was vroeger onze insteek, nu weten we: dat is niet genoeg. Je moet ook vooral zintuigelijk, lijfelijk contact maken om een kind tot rust te krijgen. Kinderen die te weinig zorg hebben gehad schieten al vrij snel uit hun raampje, zoals wij dat noemen. Daar kan zo’n kind niks aan doen. Dat is een uiting van verhoogde alertheid en stress. Dit soort hedendaagse inzichten zijn helpend voor ouders en leerkrachten. Opvoeden schiet op zo’n moment zijn doel voorbij. Je kunt helpen door zelf relaxed te blijven, de stress te reguleren en leiding te nemen gedurende de dag. Dus niet zozeer het kind straffen of belonen maar aan de hand meenemen onder het motto: ‘Zo doen wij dat hier’. Dat is natuurlijk altijd al zo geweest. Ik denk dat de kinderen niet zozeer veranderd zijn, alleen zijn er dingen bijgekomen en gebruiken we andere woorden, nieuwe technieken.”

“Het inschakelen van video-interactiebegeleiding is bovendien meer gewoon geworden. Het hoeft niet eerst uit de klauwen te lopen voordat VIB-G aangevraagd wordt. Wel is het zo dat de meeste adoptieouders veel vragen hebben bij het gedrag van hun kind, zowel thuis als op school. Maar het fijn vinden dat er even iemand meekijkt, is al reden genoeg.”
“De combinatie van mijn werk als voorlichter en VIB-G’er heeft als voordeel dat ik bij alles wat ik vertel in de voorlichting, voorbeelden kan geven uit de praktijk. Het mooie van Stichting Adoptievoorzieningen is ook dat we tijdens de voorlichting filmbeelden kunnen laten zien van wat er in de praktijk gaande is. Die beelden worden dan bijvoorbeeld gemaakt door VIB-G’ers.”

Publieke opinie is veranderd

Wat wel behoorlijk veranderd is in de afgelopen zeventien jaar is de publieke opinie over adoptie. De vraag of adoptie nog wel nodig is, klinkt steeds vaker. Dat merkt Meike zelf op verjaardagen en partijen als ze praat over haar werk, maar ook aan (aspirant-)adoptieouders en geadopteerden. “Tijdens de voorlichting hebben we het regelmatig over de ethiek van adoptie. Het is duidelijk dat niet alles goed is verlopen, en dat is een understatement. En dan was daar het advies van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming om te stoppen met interlandelijke adoptie. Door dat soort dingen gaan aspirant-ouders soms twijfelen. Of ze vragen bijvoorbeeld: kunnen jullie garanderen dat er geen misstanden meer zijn? Nee, dat kunnen wij niet garanderen. Misstanden zijn ondanks allerlei verdragen niet te voorkomen. Toch kan adoptie voor kinderen nog steeds een uitkomst betekenen. Zij zijn echt gebaat bij een gezin en het is prachtig om ze te zien opbloeien. Het blijft echter lastig om bepaalde onverenigbare zaken te verenigen. De slotsom is dat ik kritisch en betrokken ben.”